Sunday, July 19, 2026

झाडे नसती तर...

 झाडे …


"वृक्षवल्ली आम्हा सोयरे वनचरे" असे संत तुकाराम महाराजांनी म्हटले आहे. झाडे ही मानवाची खरी मित्र आहेत. ती आपल्याला प्राणवायू, अन्न, औषधे, फळे, फुले, लाकूड आणि सावली देतात. पृथ्वीवरील जीवन टिकवून ठेवण्यात झाडांचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. म्हणूनच "झाडे नसते तर..." हा विचारही भयावह वाटतो.

जर पृथ्वीवर झाडे नसती, तर आपल्याला श्वास घेण्यासाठी आवश्यक असलेला प्राणवायू मिळाला नसता. वातावरणातील कार्बन डायऑक्साइडचे प्रमाण वाढून जागतिक तापमानात मोठी वाढ झाली असती. उष्णतेमुळे नद्या, तलाव आणि विहिरी कोरड्या पडल्या असत्या. पावसाचे प्रमाण कमी होऊन दुष्काळाचे संकट निर्माण झाले असते.

झाडे नसल्यास अनेक पक्षी, प्राणी आणि कीटक यांचे निवासस्थान नष्ट झाले असते. जैवविविधतेचा समतोल बिघडून अनेक प्रजाती नामशेष झाल्या असत्या. शेतीचे उत्पादन घटले असते आणि अन्नटंचाई निर्माण झाली असती. मानवाला फळे, औषधी वनस्पती आणि लाकूड यांसारखी नैसर्गिक संपत्तीही मिळाली नसती.

झाडे मातीची धूप रोखतात आणि पाण्याची पातळी टिकवून ठेवण्यास मदत करतात. झाडांशिवाय मातीची सुपीकता कमी झाली असती. वादळे, पूर आणि उष्णतेचे प्रमाण वाढले असते. पर्यावरणाचा समतोल पूर्णपणे ढासळला असता.म्हणून प्रत्येकाने झाडे लावणे, त्यांचे संवर्धन करणे आणि जंगलांचे संरक्षण करणे ही आपली जबाबदारी समजली पाहिजे. आमच्या सुभाष नगरच्या शाळेमध्ये सुद्धा वृक्षारोपण, एक पेड माँ के नाम, 

वृक्षदिंडी अशा अनेक कार्यक्रम शाळेमध्ये घेतले जातात . यामधून वृक्ष वाचवा पृथ्वी वाचवा  हाच प्रामुख्याने संदेश दिला जातो. शाळेमध्ये अनेक प्रकारचे झाडे लावले आहेत आणि ती वाढवण्याचे काम आम्ही सर्वजण करतो.एक झाड अनेक जीवांचे जीवन सुरक्षित ठेवते. झाडे म्हणजे पृथ्वीचा श्वास आहेत.

झाडे नसती तर पृथ्वीवरील जीवनाची कल्पनाही अशक्य झाली असती. म्हणूनच "झाडे लावा, झाडे जगवा" हा संदेश प्रत्येकाने आचरणात आणणे आवश्यक आहे. हिरवीगार पृथ्वी आणि निरोगी भविष्यासाठी वृक्षसंवर्धन हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे.

 माही चौरसिया इयत्ता सातवी

आषाढी वारी ऐक्याचे प्रतीक

 

आषाढी वारी

"ज्ञानोबा-तुकोबा"च्या जयघोषात, टाळ-मृदंगाच्या निनादात आणि विठ्ठलनामाच्या अखंड गजरात निघणारी आषाढी वारी ही महाराष्ट्राच्या संस्कृतीची अमूल्य परंपरा आहे. शेकडो वर्षांपासून लाखो वारकरी पायी चालत पंढरपूरला जाऊन श्री विठ्ठल-रुक्मिणीचे दर्शन घेतात. ही केवळ धार्मिक यात्रा नसून श्रद्धा, समता, सेवा आणि मानवतेचा महान उत्सव आहे.

आषाढी एकादशीच्या दिवशी पंढरपूर येथे श्री विठ्ठलाच्या दर्शनासाठी राज्याच्या कानाकोपऱ्यातून वारकरी एकत्र येतात. संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या आळंदी येथील पालखी आणि संत तुकाराम महाराजांच्या देहू येथील पालखी हे वारीचे प्रमुख आकर्षण असते. त्यांच्यासोबत इतर अनेक संतांच्या पालख्याही पंढरपूरकडे प्रस्थान करतात.

वारीमध्ये जात, धर्म, पंथ, श्रीमंती किंवा गरिबी असा कोणताही भेदभाव नसतो. सर्व वारकरी एकमेकांना "माऊली" म्हणून संबोधतात. त्यामुळे समता, बंधुभाव आणि प्रेमाचा संदेश समाजात पोहोचतो. वाटेत अनेक गावांतील नागरिक वारकऱ्यांची भोजन, पाणी आणि निवासाची सेवा करतात. ही सेवाभावाची परंपरा महाराष्ट्राच्या संस्कृतीचे वैशिष्ट्य आहे.

वारीत अभंग, भजन, कीर्तन, हरिपाठ आणि नामस्मरण यांद्वारे अध्यात्माची अनुभूती मिळते. टाळ, मृदंग, वीणा यांच्या साथीने होणारे भजन वातावरण भक्तिमय बनवते. वारकरी साधी राहणी, शिस्त, स्वच्छता आणि संयम यांचे पालन करतात. त्यामुळे वारी ही संस्कारांची शाळाच मानली जाते.

आजच्या आधुनिक युगातही आषाढी वारीचे महत्त्व कमी झालेले नाही. उलट, ती समाजाला एकता, पर्यावरण संवर्धन, स्वच्छता, व्यसनमुक्ती आणि मानवसेवेचा संदेश देत आहे. अनेक तरुणही या परंपरेत उत्साहाने सहभागी होत आहेत.


आमच्या शाळेत सुद्धा आषाढी वारी निमित्त दिंडी काढली जाते. त्या दिवशी सर्व विद्यार्थी वारकऱ्यांच्या वेशभूषेत येतात. ज्ञानोबा माऊलीचा गजर करत सुभाष नगर मध्ये ही दिंडी निघते. 

दिंडी शाळेत परत आल्यावर शाळेमध्ये विविध प्रकारच्या खेळांचे आयोजन केले जाते  फुगडी संगीत खुर्ची म्हणून खेळ घेतले जातात. चिरमुरे यांचा प्रसाद सर्वांना दिला जातो . सगळे एकत्र आनंदाने वारीमध्ये सहभागी होतात.

आषाढी वारी ही महाराष्ट्राच्या संतपरंपरेचा जिवंत वारसा आहे. श्रद्धा, भक्ती, समता, सेवा आणि मानवतेची शिकवण देणारी ही परंपरा प्रत्येकाच्या जीवनाला नवी दिशा देते. "विठ्ठल विठ्ठल जय हरी विठ्ठल" या नामघोषात समाजाला एकत्र आणणारी आषाढी वारी ही महाराष्ट्राची खरी सांस्कृतिक ओळख आहे.



रेणुका नायकवडी 

इयत्ता सातवी

Tuesday, April 14, 2026

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर विशेष प्रश्नमंजुषा

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर प्रश्नमंजुषा

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर प्रश्नमंजुषा

1) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्म कधी झाला?
15 ऑगस्ट 1947
14 एप्रिल 1891
26 जानेवारी 1950
2 ऑक्टोबर 1869
2) डॉ. आंबेडकर यांचे पूर्ण नाव काय?
भीमराव रामजी आंबेडकर
राजेंद्र प्रसाद आंबेडकर
भीमराव शिवाजी आंबेडकर
रामजी भीमराव आंबेडकर
3) डॉ. आंबेडकर यांचा जन्म कुठे झाला?
पुणे
महू
नागपूर
मुंबई
4) भारताच्या राज्यघटनेचे शिल्पकार कोण?
महात्मा गांधी
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
जवाहरलाल नेहरू
सरदार पटेल
5) डॉ. आंबेडकर यांनी कोणता सत्याग्रह केला?
चवदार तळे सत्याग्रह
दांडी सत्याग्रह
असहकार आंदोलन
भारत छोडो आंदोलन
6) डॉ. आंबेडकर यांना कोणती पदवी देण्यात आली?
पद्मश्री
पद्मभूषण
भारतरत्न
ज्ञानपीठ
7) डॉ. आंबेडकर यांनी बौद्ध धर्म कधी स्वीकारला?
1947
1956
1930
1920
8) बौद्ध धर्म स्वीकारण्याचे ठिकाण कोणते?
पुणे
नागपूर
दिल्ली
मुंबई
9) डॉ. आंबेडकर यांनी कोणत्या विद्यापीठात शिक्षण घेतले?
कोलंबिया विद्यापीठ
मुंबई विद्यापीठ
दिल्ली विद्यापीठ
पुणे विद्यापीठ
10) डॉ. आंबेडकर यांचे वडील कोण होते?
रामजी मालोजी सकपाळ
गोपाळ सकपाळ
लक्ष्मण सकपाळ
मोहन सकपाळ
11) आंबेडकर जयंती कधी साजरी केली जाते?
26 जानेवारी
14 एप्रिल
15 ऑगस्ट
2 ऑक्टोबर
12) डॉ. आंबेडकर यांचे प्रसिद्ध घोषवाक्य कोणते?
शिक्षण घ्या, संघटित व्हा, संघर्ष करा
सत्याग्रह करा
स्वराज्य माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे
जय जवान जय किसान
13) डॉ. आंबेडकर यांचे निधन कधी झाले?
1950
6 डिसेंबर 1956
1960
1947
14) आंबेडकर स्मारक कुठे आहे?
चैत्यभूमी
राजघाट
साबरमती
विजयघाट
15) डॉ. आंबेडकर कोणत्या क्षेत्रातील होते?
कायदा
वैद्यकीय
अभियांत्रिकी
शेती
16) डॉ. आंबेडकर यांची पहिली पत्नी कोण?
रमाबाई
सावित्रीबाई
आनंदीबाई
लक्ष्मीबाई
17) डॉ. आंबेडकर कोणते मंत्री होते?
कायदा मंत्री
शिक्षण मंत्री
संरक्षण मंत्री
कृषी मंत्री
18) संविधान कधी लागू झाले?
26 जानेवारी 1950
15 ऑगस्ट 1947
2 ऑक्टोबर 1948
1 मे 1960
19) डॉ. आंबेडकर यांना कोणत्या नावाने ओळखले जाते?
बाबासाहेब
लोकमान्य
महात्मा
नेताजी
20) डॉ. आंबेडकर यांनी कोणता ग्रंथ लिहिला?
Annihilation of Caste
Discovery of India
My Experiments with Truth
Geeta Rahasya

Friday, April 10, 2026

कौतुकाची थाप...

 

कौतुकाची थाप...

माणसाच्या आयुष्यात प्रोत्साहनाला फार मोठे महत्त्व असते. एखाद्या व्यक्तीने चांगले काम केले, प्रामाणिक प्रयत्न केले किंवा काहीतरी नवीन साध्य केले, तर त्याचे कौतुक केले जाते. एखाद्याच्या पाठीवर हलक्या हाताने दिलेली कौतुकाची थाप ही त्या व्यक्तीच्या प्रयत्नांची दखल घेण्याचा एक सुंदर मार्ग असतो. त्यामुळे माणसाला पुढे अजून चांगले काम करण्याची प्रेरणा मिळते.

कौतुकाची थाप ही केवळ आनंद देणारी नसते, तर ती आत्मविश्वास वाढवणारी असते. जेव्हा एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यासात प्रगती केली किंवा स्पर्धेत यश मिळवले, तेव्हा शिक्षक किंवा पालक त्याच्या पाठीवर कौतुकाची थाप देतात. त्या थापेमुळे विद्यार्थ्याला स्वतःवर विश्वास वाटतो आणि तो अधिक मेहनत घेण्यास तयार होतो.

कौतुकामुळे माणसाच्या मनात सकारात्मक विचार निर्माण होतात. ज्यांचे कौतुक केले जाते ते अधिक जबाबदारीने काम करतात. शाळेत शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांचे कौतुक केले तर विद्यार्थी अभ्यासाकडे अधिक उत्साहाने वळतात. त्याचप्रमाणे कामाच्या ठिकाणीही वरिष्ठांनी केलेले कौतुक कर्मचाऱ्यांना अधिक मेहनत घेण्यास प्रेरित करते.

परंतु कौतुक करताना ते योग्य आणि प्रामाणिक असावे. खोटे किंवा अतिशयोक्तीपूर्ण कौतुक केल्यास त्याचा परिणाम उलट होऊ शकतो. म्हणूनच योग्य कामासाठी योग्य वेळी दिलेली कौतुकाची थापच खऱ्या अर्थाने प्रेरणा देणारी ठरते.

म्हणूनच असे म्हणता येईल की कौतुकाची थाप ही माणसाला पुढे जाण्याची प्रेरणा देणारी आणि आत्मविश्वास वाढवणारी असते. योग्य वेळी मिळालेली ही थाप माणसाच्या आयुष्यात नवी ऊर्जा निर्माण करते आणि त्याला यशाच्या दिशेने वाटचाल करण्यास मदत करते.

माझ्या शाळेतील मुख्याध्यापक वर्गशिक्षक हे नेहमी आमच्या सर्वांचे कौतुक करतात शाबासकी देतात त्यामुळेच आम्हाला खेळामध्येच परीक्षेमध्ये नेहमी यश मिळत राहते..

आरोही गोरेगावकर इयत्ता 7 वी

Saturday, April 4, 2026

वणवा....

 

वणवा

 वर्तमानपत्रांमध्ये  जंगलाला आग लागलेली बातमी पाहिली या वनव्यामध्ये हजारो एकर जंगल जळून खाक झाले. मन सुन्न  दुःखी झाले.

वणवा म्हणजे जंगलात लागणारी मोठी आणि वेगाने पसरत जाणारी आग. उन्हाळ्याच्या दिवसांत जंगलातील गवत, कोरडी पाने आणि झाडांच्या फांद्या कोरड्या होतात. अशा वेळी थोडीशी ठिणगी पडली तरी मोठा वणवा पेट घेऊ शकतो. वणवा हा नैसर्गिक आपत्तींपैकी एक मानला जातो.

वणवा लागण्यामागे अनेक कारणे असतात. कधी विजेचा कडकडाट, प्रखर उष्णता किंवा कोरडे हवामान यामुळे आग लागते. परंतु अनेक वेळा माणसांच्या निष्काळजीपणामुळे वणवा लागतो. जंगलात सिगारेटचे थोटूक फेकणे, कचरा जाळणे किंवा शेकोटी करून ती व्यवस्थित न विझवणे यामुळे आग भडकू शकते.

वणव्यामुळे पर्यावरणाचे मोठे नुकसान होते. जंगलातील अनेक झाडे, वनस्पती, प्राणी आणि पक्षी जळून नष्ट होतात. त्यामुळे नैसर्गिक संतुलन बिघडते. वणव्यामुळे मोठ्या प्रमाणात धूर निर्माण होतो आणि त्यामुळे हवा प्रदूषित होते. तसेच जमिनीची सुपीकता देखील कमी होते.

वणवा टाळण्यासाठी आपण सर्वांनी जागरूक राहणे आवश्यक आहे. जंगलात आग लावू नये, कचरा जाळू नये आणि शेकोटी केल्यास ती पूर्णपणे विझवावी. वनसंरक्षणाबद्दल लोकांमध्ये जागृती करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.

वणवा हा निसर्गासाठी घातक आहे. म्हणून जंगलांचे संरक्षण करणे ही आपली सामूहिक जबाबदारी आहे. जर आपण जंगलांचे जतन केले तरच पर्यावरण सुरक्षित राहील आणि भविष्यातील पिढ्यांना हिरवेगार जंगल पाहायला मिळेल.

प्रत्येकाने या वसुंधरेला वनव्यांपासून वाचवले पाहिजे..धन्यवाद.

प्रतीक धनाजी चव्हाण 

इयत्ता 6 वी 

जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा सुभाषनगर .

Friday, March 20, 2026

चवदार तळे. सत्याग्रह


भारतातील सामाजिक समतेसाठी झालेल्या अनेक आंदोलनांपैकी चवदार तळे सत्याग्रह हा एक ऐतिहासिक आणि क्रांतिकारक टप्पा मानला जातो. २० मार्च १९२७ रोजी महाराष्ट्रातील येथे हा सत्याग्रह झाला. या आंदोलनाचे नेतृत्व  डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी केले.

त्या काळात भारतीय समाजात अस्पृश्यता प्रथा अत्यंत तीव्र होती. दलित समाजातील लोकांना सार्वजनिक ठिकाणे, विहिरी, तळी यांचा वापर करण्यास मनाई होती. चवदार तळे हे महाड शहरातील एक सार्वजनिक पाण्याचे स्त्रोत होते, परंतु दलितांना त्याचा उपयोग करण्यास बंदी होती. या अन्यायकारक प्रथेविरुद्ध आवाज उठवण्यासाठी डॉ. आंबेडकरांनी हा सत्याग्रह आयोजित केला.

या आंदोलनात हजारो लोक सहभागी झाले होते. डॉ. आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली सर्वांनी चवदार तळ्याचे पाणी पिऊन आपला हक्क सिद्ध केला. हा केवळ पाणी पिण्याचा प्रश्न नव्हता, तर तो समानता, स्वाभिमान आणि मानवाधिकारांचा लढा होता. या घटनेने समाजात मोठी खळबळ उडाली आणि अस्पृश्यतेविरुद्धची चळवळ अधिक बळकट झाली.

चवदार तळे सत्याग्रहामुळे दलित समाजात आत्मविश्वास आणि स्वाभिमान जागृत झाला. त्यांनी आपल्या हक्कांसाठी लढण्याची प्रेरणा घेतली. पुढे या आंदोलनाने सामाजिक सुधारणांच्या अनेक चळवळींना दिशा दिली.

आजही चवदार तळे सत्याग्रह आपल्याला समानता, बंधुता आणि न्याय यांचे महत्त्व सांगतो. समाजातील सर्व घटकांना समान हक्क मिळणे हेच खरे लोकशाहीचे तत्त्व आहे, हे या सत्याग्रहातून स्पष्ट होते.


चवदार तळे सत्याग्रह हा केवळ एक आंदोलन नसून सामाजिक क्रांतीची सुरुवात होती. तो भारतीय समाजातील समतेसाठी लढलेल्या महान संघर्षाचे प्रतीक आहे.


गीतांजली गांधले 

इयत्ता सातवी 

Thursday, March 19, 2026

भारतीय संस्कृतीतील सण दीपावली..

         दिवाळी


दिवाळी हा भारतातील सर्वात मोठा सण आहे. दिवाळी या सणाला दिपावली असेही म्हणतात. हा सण दरवर्षी ऑक्टोबर किंवा नोव्हेंबर महिन्यात येतो


दिवाळी हा सण धनत्रयोदशी ते भाऊबीज पर्यंत पाच दिवसांचा सण असतो. दिवाळीच्या दिवशी प्रभू श्रीराम चौदा वर्षाच्या वनवासानंतर अयोध्येस परतले होते. त्यावेळी तेथील लोकांनी सर्वत्र दिवे लावून त्यांचे स्वागत केले होते. तेव्हापासून दिवाळी हा सण दिवे लावून मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो.


दिवाळी सणाप्रसंगी सर्वजन लवकर उठून सुगंधी तेल व उटणे लावून अभ्यंगस्नान करतात. नवनवीन कपडे घालतात. घरासमोर सुंदर रांगोळी काढतात. घरोघरी लाडू, करंज्या, चकल्या, चिवडा असे फराळाचे पदार्थ बनवले जातात. फराळाचे पदार्थ, एकमेकांना देऊन दिवाळीच्या शुभेच्छा देतात. नवीन कपडे व नवीन वस्तू खरेदी केल्या जातात.


दिवाळी हा दिसांचा तसेच प्रकाशाचा सण आहे. या सणाला सर्वत्र रोषणाई केली जाते. दुकाने, बाजारपेठा आकर्षक वस्तूंनी सजवल्या जातात. घरात, अंगणात दिवे, पणत्या, आकाश  कंदील लावले जातात. फटाके वाजवले जातात. वार्तावरण खूप प्रसन्न असते.


दिवाळीला मुलांना सुट्टी असते. मुलांना फराळाचे पदार्थ खायला व फटाके वाजवायला खूप आवडते. मुले घरासमोर सुंदर किल्ले बांधतात.


दिवाळी या सणांमुळे समाजात ऐक्य निर्माण होते. दिवाळीला संध्याकाळी घर दिवे, पणत्या, मेणबत्यांनी उजळवले जाते. रात्री मनोभावे लहरी मातेचे  पूजन केले जाते.

सर्वांना दीपावली सण खूप आवडतो .

नाव:- रागिनी सुरेंद्र गौतम शाळेचे नाव: जि. प. प्राथमिक शाळा सुभाषनगर

झाडे नसती तर...

 झाडे … "वृक्षवल्ली आम्हा सोयरे वनचरे" असे संत तुकाराम महाराजांनी म्हटले आहे. झाडे ही मानवाची खरी मित्र आहेत. ती आपल्याला प्राणवाय...