झाडे नसती तर...

 झाडे …

"वृक्षवल्ली आम्हा सोयरे वनचरे" असे संत तुकाराम महाराजांनी म्हटले आहे. झाडे ही मानवाची खरी मित्र आहेत. ती आपल्याला प्राणवायू, अन्न, औषधे, फळे, फुले, लाकूड आणि सावली देतात. पृथ्वीवरील जीवन टिकवून ठेवण्यात झाडांचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. म्हणूनच "झाडे नसते तर..." हा विचारही भयावह वाटतो.

जर पृथ्वीवर झाडे नसती, तर आपल्याला श्वास घेण्यासाठी आवश्यक असलेला प्राणवायू मिळाला नसता. वातावरणातील कार्बन डायऑक्साइडचे प्रमाण वाढून जागतिक तापमानात मोठी वाढ झाली असती. उष्णतेमुळे नद्या, तलाव आणि विहिरी कोरड्या पडल्या असत्या. पावसाचे प्रमाण कमी होऊन दुष्काळाचे संकट निर्माण झाले असते.

झाडे नसल्यास अनेक पक्षी, प्राणी आणि कीटक यांचे निवासस्थान नष्ट झाले असते. जैवविविधतेचा समतोल बिघडून अनेक प्रजाती नामशेष झाल्या असत्या. शेतीचे उत्पादन घटले असते आणि अन्नटंचाई निर्माण झाली असती. मानवाला फळे, औषधी वनस्पती आणि लाकूड यांसारखी नैसर्गिक संपत्तीही मिळाली नसती.

झाडे मातीची धूप रोखतात आणि पाण्याची पातळी टिकवून ठेवण्यास मदत करतात. झाडांशिवाय मातीची सुपीकता कमी झाली असती. वादळे, पूर आणि उष्णतेचे प्रमाण वाढले असते. पर्यावरणाचा समतोल पूर्णपणे ढासळला असता.म्हणून प्रत्येकाने झाडे लावणे, त्यांचे संवर्धन करणे आणि जंगलांचे संरक्षण करणे ही आपली जबाबदारी समजली पाहिजे. आमच्या सुभाष नगरच्या शाळेमध्ये सुद्धा वृक्षारोपण, एक पेड माँ के नाम, 

वृक्षदिंडी अशा अनेक कार्यक्रम शाळेमध्ये घेतले जातात . यामधून वृक्ष वाचवा पृथ्वी वाचवा  हाच प्रामुख्याने संदेश दिला जातो. शाळेमध्ये अनेक प्रकारचे झाडे लावले आहेत आणि ती वाढवण्याचे काम आम्ही सर्वजण करतो.एक झाड अनेक जीवांचे जीवन सुरक्षित ठेवते. झाडे म्हणजे पृथ्वीचा श्वास आहेत.

झाडे नसती तर पृथ्वीवरील जीवनाची कल्पनाही अशक्य झाली असती. म्हणूनच "झाडे लावा, झाडे जगवा" हा संदेश प्रत्येकाने आचरणात आणणे आवश्यक आहे. हिरवीगार पृथ्वी आणि निरोगी भविष्यासाठी वृक्षसंवर्धन हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे.

 माही चौरसिया इयत्ता सातवी

आषाढी वारी ऐक्याचे प्रतीक

 

आषाढी वारी

"ज्ञानोबा-तुकोबा"च्या जयघोषात, टाळ-मृदंगाच्या निनादात आणि विठ्ठलनामाच्या अखंड गजरात निघणारी आषाढी वारी ही महाराष्ट्राच्या संस्कृतीची अमूल्य परंपरा आहे. शेकडो वर्षांपासून लाखो वारकरी पायी चालत पंढरपूरला जाऊन श्री विठ्ठल-रुक्मिणीचे दर्शन घेतात. ही केवळ धार्मिक यात्रा नसून श्रद्धा, समता, सेवा आणि मानवतेचा महान उत्सव आहे.

आषाढी एकादशीच्या दिवशी पंढरपूर येथे श्री विठ्ठलाच्या दर्शनासाठी राज्याच्या कानाकोपऱ्यातून वारकरी एकत्र येतात. संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या आळंदी येथील पालखी आणि संत तुकाराम महाराजांच्या देहू येथील पालखी हे वारीचे प्रमुख आकर्षण असते. त्यांच्यासोबत इतर अनेक संतांच्या पालख्याही पंढरपूरकडे प्रस्थान करतात.

वारीमध्ये जात, धर्म, पंथ, श्रीमंती किंवा गरिबी असा कोणताही भेदभाव नसतो. सर्व वारकरी एकमेकांना "माऊली" म्हणून संबोधतात. त्यामुळे समता, बंधुभाव आणि प्रेमाचा संदेश समाजात पोहोचतो. वाटेत अनेक गावांतील नागरिक वारकऱ्यांची भोजन, पाणी आणि निवासाची सेवा करतात. ही सेवाभावाची परंपरा महाराष्ट्राच्या संस्कृतीचे वैशिष्ट्य आहे.

वारीत अभंग, भजन, कीर्तन, हरिपाठ आणि नामस्मरण यांद्वारे अध्यात्माची अनुभूती मिळते. टाळ, मृदंग, वीणा यांच्या साथीने होणारे भजन वातावरण भक्तिमय बनवते. वारकरी साधी राहणी, शिस्त, स्वच्छता आणि संयम यांचे पालन करतात. त्यामुळे वारी ही संस्कारांची शाळाच मानली जाते.

आजच्या आधुनिक युगातही आषाढी वारीचे महत्त्व कमी झालेले नाही. उलट, ती समाजाला एकता, पर्यावरण संवर्धन, स्वच्छता, व्यसनमुक्ती आणि मानवसेवेचा संदेश देत आहे. अनेक तरुणही या परंपरेत उत्साहाने सहभागी होत आहेत.

आमच्या शाळेत सुद्धा आषाढी वारी निमित्त दिंडी काढली जाते. त्या दिवशी सर्व विद्यार्थी वारकऱ्यांच्या वेशभूषेत येतात. ज्ञानोबा माऊलीचा गजर करत सुभाष नगर मध्ये ही दिंडी निघते. 

दिंडी शाळेत परत आल्यावर शाळेमध्ये विविध प्रकारच्या खेळांचे आयोजन केले जाते  फुगडी संगीत खुर्ची म्हणून खेळ घेतले जातात. चिरमुरे यांचा प्रसाद सर्वांना दिला जातो . सगळे एकत्र आनंदाने वारीमध्ये सहभागी होतात.

आषाढी वारी ही महाराष्ट्राच्या संतपरंपरेचा जिवंत वारसा आहे. श्रद्धा, भक्ती, समता, सेवा आणि मानवतेची शिकवण देणारी ही परंपरा प्रत्येकाच्या जीवनाला नवी दिशा देते. "विठ्ठल विठ्ठल जय हरी विठ्ठल" या नामघोषात समाजाला एकत्र आणणारी आषाढी वारी ही महाराष्ट्राची खरी सांस्कृतिक ओळख आहे.

रेणुका नायकवडी 

इयत्ता सातवी